پشت حيوان است . « أَوِ الْحَوايا » 147 مجمع : ابن عبّاس و سدى و سعيد بن جبير و مجاهد گفته - اند : يعنى پيه موجود اطراف مباعر و چرب روده ها ، ابن زيد گفته است : مقصود پيه چسبيده بروده ها است ، چون حوايا بمعنى بنات اللَّبن است ، و جبّائى گفته است : حوايا يعنى آن روده ها كه بر آنها پيه باشد ، . « أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ » 147 طبرى : ابن جريج گفته است : يعنى چربى دنبه كه به استخوان عصعص متّصل است ، سدّى گفته است : يعنى هر چربى چسبيده به استخوان . تفسير حسينى نوشته است : چون ذنب و پيه بناگوش و مغز استخوان . « جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ » 147 مجمع : در تفسير عليّ بن ابراهيم است : چون پادشاهان و فرمانروايان بنى اسرائيل گوشت پرنده و چربى و پيه ديگر حيوانات ، را به فقرا نميدادند و آنها را محروم ميداشتند براى مجازات اين كارشان از خوردن اين چيزها محروم شدند ، و بعضى گفته‌اند : چون يهود بر خود ستم ميكردند و از گناه خوددار نبودند به اين وظايف و سختيها مجازات شدند . « ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ » تا آخر 148 عموم مفسّرين نوشته‌اند : يعنى اگر خداوند اين عربها را بسزاى تكذيب و بد رفتارىشان گرفتار نميكند بواسطه ى رحمت و مغفرت او است ، ولى عاقبت گرفتار خواهند شد . سخن ما : 1 - شايد مقصود از نقل وظائف كه در چندين قرن پيش بر يهود معيّن شده است ، راهنمائى باشد براى مردم آن روز كه اگر احكام و مقرّرات از جانب خدا و مصلحت بشر باشد ، بايستى از راه وحى و الهام و بوسيله ى پيغمبران باشد ، چنان كه بر يهود چيزهائى حرام بوده ولى نه خود آنها اختراع كرده بودند ، بلكه بوسيله ى حضرت موسى بوده است آن هم مصلحتى داشته است كه مجازات گناه و رياضت در زندگى و اصلاح نفس باشد . 2 - مردار و خون با ساختمان معده و ظرافت طبع آدمى و لطافت روحى و